Συντάκτρια
Dr. Ειρήνη Μεσσήνη
Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια με πολυετή εμπειρία στην ψυχική υγεία, τη συμβουλευτική και την υποστήριξη ατόμων και οικογενειών.
Οι περισσότεροι γονείς θέλουν το ίδιο πράγμα: να προστατεύσουν το παιδί τους από τον πόνο, την αποτυχία, τη ματαίωση. Κάποιες φορές όμως, αυτή η βαθιά και ανθρώπινη πρόθεση μετατρέπεται σε γονεϊκή υπερπροστασία και τότε η αγάπη, άθελά της, αρχίζει να περιορίζει. Η υπερπροστασία δεν μοιάζει επικίνδυνη. Συχνά μοιάζει με ενδιαφέρον, φροντίδα, θυσία. Όμως οι συνέπειές της εμφανίζονται αργότερα, συνήθως στην εφηβεία ή στην ενήλικη ζωή.
Τι είναι η γονεϊκή υπερπροστασία;
Γονεϊκή υπερπροστασία υπάρχει όταν ο γονιός:
• παρεμβαίνει συνεχώς στις δυσκολίες του παιδιού
• προσπαθεί να προλάβει κάθε απογοήτευση
• αναλαμβάνει ευθύνες που αναλογούν στο παιδί
• δυσκολεύεται να το αφήσει να κάνει λάθη
Δεν αφορά μόνο το τι κάνει ο γονιός, αλλά και το τι φοβάται: ότι αν το παιδί πονέσει, αποτύχει ή θυμώσει, δεν θα αντέξει.
Γιατί οι γονείς γίνονται υπερπροστατευτικοί;
Συχνά πίσω από την υπερπροστασία κρύβονται:
• προσωπικά τραύματα του γονιού
• έντονο άγχος ή ανάγκη ελέγχου
• φόβος ότι «ο κόσμος είναι επικίνδυνος»
• ενοχές ή υπερβολική ταύτιση με το παιδί
Η υπερπροστασία δεν ξεκινά από κακή πρόθεση. Ξεκινά από φόβο, όχι από εμπιστοσύνη.
Πώς βιώνει το παιδί την υπερπροστασία;
Το παιδί μεγαλώνει με το μήνυμα: «Δεν μπορείς μόνος σου. Χρειάζεσαι κάποιον να σε σώσει.» Αυτό οδηγεί συχνά σε:
• χαμηλή αυτοπεποίθηση
• φόβο αποτυχίας
• δυσκολία στη λήψη αποφάσεων
• εξάρτηση από τη γνώμη των άλλων
• άγχος και ανασφάλεια
Το παιδί μπορεί να φαίνεται «καλό», ήσυχο, συνεργάσιμο αλλά εσωτερικά να νιώθει ανίκανο ή φοβισμένο.
Οι συνέπειες της γονεϊκής υπερπροστασίας στην ενήλικη ζωή
Στην ενήλικη ζωή, η υπερπροστασία μπορεί να εκφραστεί ως:
• Άγχος και αναβλητικότητα
Ο ενήλικας φοβάται να ξεκινήσει, να ρισκάρει, να εκτεθεί.
• Δυσκολία στην αυτονομία
Οικονομική, συναισθηματική ή πρακτική εξάρτηση από τους γονείς.
• Φόβος ευθύνης
Η ευθύνη βιώνεται ως απειλή, όχι ως φυσικό κομμάτι της ζωής.
• Δυσκολίες στις σχέσεις
Αναζήτηση «σωτήρων» ή φόβος δέσμευσης.
• Έντονη ενοχή όταν θέτει όρια
Ο ενήλικας νιώθει ότι «προδίδει» αν απομακρυνθεί.
Πότε η φροντίδα γίνεται εμπόδιο;
Η φροντίδα γίνεται εμπόδιο όταν:
• δεν αφήνει χώρο για λάθη
• δεν αντέχει τη δυσφορία του παιδιού
• συγχέεται με τον έλεγχο
• εμποδίζει την αυτονόμηση
Το παιδί δεν χρειάζεται έναν γονιό που θα το προστατεύει από τη ζωή, αλλά έναν γονιό που θα το εμπιστευτεί μέσα στη ζωή.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς διαφορετικά;
1. Να αντέξουν τη δυσφορία
Το παιδί θα απογοητευτεί, θα θυμώσει, θα πονέσει και αυτό είναι υγιές.
2. Να αφήσουν χώρο για λάθη
Τα λάθη δεν καταστρέφουν. Διδάσκουν.
3. Να διαχωρίσουν το άγχος τους από τις ανάγκες του παιδιού
Δεν χρειάζεται κάθε φόβος του γονιού να γίνεται πράξη.
4. Να μετακινηθούν από τον έλεγχο στην εμπιστοσύνη
Η εμπιστοσύνη είναι το θεμέλιο της αυτονομίας.
Και αν το παιδί είναι ήδη ενήλικας;
Ποτέ δεν είναι αργά να αλλάξει η δυναμική. Η υπερπροστασία μπορεί να αντικατασταθεί από:
• σεβασμό
• όρια
• σχέση ενήλικα με ενήλικα
Η αλλαγή ξεκινά από τον γονιό, όχι από το παιδί.
Πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό;
Όταν: • το άγχος είναι έντονο και χρόνιο
• η αυτονόμηση μοιάζει αδύνατη
• υπάρχει ενοχή, θυμός ή συναισθηματική σύγχυση
• το μοτίβο επαναλαμβάνεται από γενιά σε γενιά
Η ψυχοθεραπεία βοηθά να μετατραπεί η υπερπροστασία σε ασφαλή βάση, όχι σε φυλακή. Η αγάπη δεν είναι να προστατεύεις το παιδί από τη ζωή. Είναι να του δίνεις τα εφόδια να τη συναντήσει. Και αυτό απαιτεί θάρρος — και από το παιδί, αλλά και από τον γονιό.
